คอนกรีตที่หล่อและถอดแบบออกมาแล้วดูแข็งราวกับหิน ทำให้หลายคนคิดว่าคอนกรีตทุกกองแข็งแรงเท่ากัน ความจริงคือกำลังอัดของคอนกรีตแต่ละประเภทต่างกันมาก และตัวเลขที่กำหนดไว้ในแบบก่อสร้างคือหัวใจที่บอกว่าคอนกรีตกองนั้นต้องรับอะไรได้บ้าง บทความนี้จะอธิบายว่าค่ากำลังอัดคืออะไร ทดสอบอย่างไร และตัวเลขในแบบหมายถึงอะไรจริง ๆ

กำลังอัดคอนกรีตคืออะไรและทำไมใช้หน่วย ksc

ค่ากำลังอัดคอนกรีตหมายถึงความสามารถในการรับแรงกดของคอนกรีต หน่วยที่ใช้คือแรงต่อพื้นที่ เช่น กิโลกรัมต่อตารางเซ็นติเมตรหรือ ksc. วิศวกรโครงสร้างจะเป็นผู้กำหนดค่านี้ในแบบก่อสร้างของทุกโครงการ เช่น ระบุว่าคอนกรีตพื้นชั้นนี้ต้องมีกำลัง 240 ksc.

ตัวเลขนี้ไม่ใช่แค่ไว้ประดับ แต่เป็นข้อผูกพัน เพราะผู้รับเหมาต้องส่งคอนกรีตที่ได้กำลังตามที่ระบุ และผู้ผลิตต้องออกแบบส่วนผสมให้ถึงค่านั้น ถ้าค่าที่ได้ต่ำกว่าที่ระบุ ผู้รับเหมาต้องรับผิดชอบผลที่ตามมา

การทดสอบทำโดยการกดให้แตก

การทดสอบกำลังอัดทำโดยหล่อตัวอย่างคอนกรีตจากรถโม่จริง แล้วนำไปบ่มในเงื่อนไขควบคุม เมื่อถึงอายุที่กำหนดจึงนำมากดด้วยเครื่องทดสอบจนแตกและอ่านค่าแรงสูงสุดที่รับได้

ตัวอย่างที่ใช้มีสองทรงคือทรงกระบอกมาตรฐานเส้นผ่านศูนย์กลาง 15 เซนติเมตร สูง 30 เซนติเมตร หรือทรงลูกบาศก์ขนาด 15 คูณ 15 เซนติเมตร ทั้งสองแบบให้ค่าที่ต่างกันเล็กน้อย จึงต้องรู้ว่าผลทดสอบที่ได้รับใช้ตัวอย่างทรงไหน

สิ่งที่ควรขอจากผู้ผลิตทุกครั้งคือสำเนาผลทดสอบที่ระบุเลขที่ใบส่งของ วันหล่อ และอายุตัวอย่าง เพราะผลทดสอบที่ไม่ผูกกับใบส่งของของเราไม่มีความหมายในการตรวจรับ

กำลังอัดพัฒนาเมื่อไร

คอนกรีตไม่ได้แข็งเต็มที่ในวันเดียว แต่พัฒนาเป็นเส้นโค้งที่ช้าลงเรื่อย ๆ โดยค่าที่ออกแบบไว้จะถือว่าเต็มที่เมื่ออายุ 28 วัน

อายุคอนกรีตกำลังที่ได้เทียบกับ 28 วันใช้ตัดสินอะไร
3 วันประมาณครึ่งหนึ่งตรวจว่าส่วนผสมมาถูกทาง
7 วันประมาณสองในสามถึงสามในสี่ใช้เป็นดัชนีเตือนปัญหาตั้งแต่เนิ่น
14 วันประมาณเกือบเต็มใช้ตัดสินใจเรื่องถอดค้ำยัน
28 วันเต็มตามที่ออกแบบใช้ตรวจรับงาน

ตัวเลขสัดส่วนเหล่านี้อ้างอิงพฤติกรรมทั่วไปของคอนกรีตที่ใช้ปูนปอร์ตแลนด์ ถ้าเป็นคอนกรีตที่ผสมเถ้าลอยในสัดส่วนสูง เส้นโค้งจะลากยาวกว่านี้เล็กน้อย

ทำไมถอดค้ำยันที่ 14 วัน

การเทคอนกรีตคานหรือพื้นจะต้องมีค้ำยันรับน้ำหนักไว้จนกว่าคอนกรีตจะรับน้ำหนักตัวเองและน้ำหนักบรรทุกได้ กำหนดที่ใช้กันทั่วไปคือถอดค้ำยันท้องคานได้เมื่ออายุประมาณ 14 วัน เพราะช่วงนั้นคอนกรีตได้กำลังมาเกือบเต็มที่แล้ว

การถอดเร็วกว่านั้นไม่ได้ทำให้คอนกรีตวิบัติทันที แต่จะทำให้เกิดการแอ่นตัวถาวรและรอยแตกร้าวที่มองเห็นภายหลัง ซึ่งแก้ไขได้ยากมาก การรอเพิ่มสองสัปดาห์ถูกกว่าการซ่อมโครงสร้างที่แอ่นแล้วเสมอ

ตัวเลขที่พบในแบบก่อสร้าง

แม้กำลังอัดจะเป็นเรื่องวิศวกรรม แต่เจ้าของบ้านก็ควรอ่านตัวเลขในแบบออก เพราะมันบอกว่าคอนกรีตส่วนนั้นถูกออกแบบให้รับอะไร

ประเภทงานค่ากำลังอัดที่มักกำหนดที่มา
บ้านพักอาศัยในเขตกรุงเทพฯ173 ksc.ข้อกำหนดของ กทม.
บ้านพักอาศัยต่างจังหวัด144 ksc.ข้อกำหนดท้องถิ่น
อาคารสูงตั้งแต่ 240 ksc. ขึ้นไปคำนวณตามน้ำหนักบรรทุก
โครงสร้างรับแรงมากเป็นพิเศษอาจสูงถึง 500 ksc.ต้องใช้ปูนชนิดพิเศษ

ค่าของงานบ้านไม่ได้สูงเพราะงานบ้านควบคุมคุณภาพได้ยากกว่าอาคารใหญ่ การกำหนดค่าไว้ต่ำจึงเป็นวิธีสร้างความมั่นใจว่าคอนกรีตจะได้กำลังตามที่ต้องการจริง

กำลังอัดสูงไม่ใช่คำตอบของทุกงาน

เมื่อเข้าใจว่าตัวเลขสูงแปลว่ารับแรงได้มาก คนจำนวนหนึ่งจึงเลือกค่าสูงสุดไว้ก่อน ซึ่งเป็นการจ่ายเกินความจำเป็นโดยไม่ได้รับประโยชน์กลับมา เพราะกำลังอัดที่สูงขึ้นมาพร้อมต้นทุนที่เพิ่มตาม

ปูนที่ให้กำลังสูงต้องใช้ปริมาณมากขึ้นและมักเป็นปูนชนิดพิเศษ ราคาต่อคิวจึงสูงกว่า และเมื่อปูนมากความร้อนจากปฏิกิริยาก็มากขึ้นตาม ซึ่งเพิ่มความเสี่ยงรอยแตกร้าวจากการหดตัวในชิ้นงานหนา อีกทั้งคอนกรีตกำลังสูงยังเปราะกว่าและไวต่อการผิดพลาดเรื่องการบ่มมากกว่า

หลักคิดที่ถูกคือใช้ค่าที่วิศวกรออกแบบไว้ ไม่ต้องเผื่อเองและไม่ควรลดเอง ถ้ากังวลเรื่องคุณภาพ สิ่งที่ควรทำคือกำหนดวิธีตรวจรับให้ชัด เช่น ขอผลทดสอบทุกเที่ยว หรือสุ่มเก็บตัวอย่างเพิ่มในจุดที่สำคัญ

เข้าใจผิดบ่อยเรื่องกำลังดึง

คำว่ากำลังอัดกับกำลังดึงเป็นคนละสมบัติ และคอนกรีตมีความสามารถรับแรงดึงต่ำมากเมื่อเทียบกับแรงอัด ด้วยเหตุนี้ในงานโครงสร้างที่ต้องรับแรงดึงจึงไม่ใช้คอนกรีตเปล่า แต่ใช้เหล็กเส้นหรือเหล็กเสริมมารับแรงดึงแทน

การเข้าใจข้อนี้มีผลต่อการทำงานจริง เช่น การเจาะหรือทุบชิ้นส่วนคอนกรีตที่รับแรงดึงจะทำให้กำลังรับน้ำหนักหายไปอย่างรวดเร็ว หรือการเทคอนกรีตที่ไม่มีเหล็กเสริมตามแบบในจุดที่ต้องรับแรงดึงจะเกิดรอยแตกทันทีที่รับน้ำหนัก

ตรวจรับคอนกรีตด้วยข้อมูล ไม่ใช่ด้วยสายตา

คอนกรีตที่แข็งแล้วแยกไม่ออกด้วยสายตาว่าได้กำลัง 240 หรือ 180 ksc. การตรวจรับจึงต้องอิงเอกสารและตัวอย่าง

    • ขอผลทดสอบกำลังอัดทุกครั้งที่สั่ง และตรวจว่าเลขที่บนผลตรงกับใบส่งของ
    • ตรวจค่ายุบตัวที่หน้างานเทียบกับที่ระบุในสัญญา
    • ถ่ายภาพสภาพรถโม่และป้ายข้อมูลไว้เป็นหลักฐาน
    • ในงานสำคัญ สุ่มเก็บตัวอย่างเพิ่มจากจุดที่รับน้ำหนักมากที่สุด
    • เก็บเอกสารทั้งหมดรวมกับเอกสารส่งมอบงาน

ขั้นตอนเหล่านี้ง่ายกว่าการรื้อของที่ก่อสร้างเสร็จแล้วมาก และเป็นวิธีที่ทำให้ผลทดสอบมีค่าจริง

สรุป

กำลังอัดคือตัวเลขที่บอกว่าคอนกรีตส่วนนั้นรับแรงกดได้เท่าไร ทดสอบด้วยการกดตัวอย่างทรงกระบอกหรือลูกบาศก์ให้แตก และถือว่าเต็มที่เมื่ออายุ 28 วัน ตัวเลขในแบบก่อสร้างถูกกำหนดตามข้อกำหนดและน้ำหนักบรรทุกของงานนั้น สิ่งที่เจ้าของงานควรทำคืออ่านตัวเลขนั้นให้ออก ขอผลทดสอบที่ผูกกับใบส่งของ และไม่ปรับค่าขึ้นลงเองโดยไม่มีวิศวกรยืนยัน