คอนกรีตแห่งโลกอนาคต (Living Concrete) คือแนวคิดที่ออกแบบพื้นผิวคอนกรีตให้พืชขนาดเล็กอย่างมอสและราเจริญเติบโตได้ พัฒนาโดย the Bartlett School of Architecture แนวคิดนี้ไม่ได้เปลี่ยนโครงสร้างคอนกรีตให้อ่อนแอลง แต่เพิ่มความสามารถใหม่ให้ผนังคอนกรีต ทั้งการป้องกันเสียง เป็นฉนวนความร้อน และดูดซับมลพิษจากอากาศ

คอนกรีตมีชีวิตคืออะไร

คอนกรีตที่เราเห็นทั่วไปถูกออกแบบมาให้ "ต้านทาน" ธรรมชาติ ไม่ให้รากพืชเกาะ ไม่ให้ตะไคร่ขึ้น แต่คอนกรีตมีชีวิตกลับเลือกทำงานร่วมกับธรรมชาติ โดยออกแบบพื้นผิวให้มีความพรุนและอุ้มน้ำได้พอที่มอส สาหร่าย หรือราจะยึดเกาะและเจริญเติบโตได้เอง

ผลที่ได้คือผนังคอนกรีตที่เปลี่ยนจากผิวแข็งทึบกลายเป็นพื้นที่สีเขียวขนาดใหญ่ ซึ่งรักษาคุณสมบัติด้านความแข็งแรงของคอนกรีตไว้ครบ แต่ได้ประสิทธิภาพด้านสิ่งแวดล้อมเพิ่มขึ้นมาอีกชั้น

ทำไมต้องคิดคอนกรีตแห่งอนาคต

ความต้องการวัสดุก่อสร้างที่ตอบโจทย์อนาคตไม่ได้มาจากแฟชั่น แต่มาจากสภาพแวดล้อมที่เปลี่ยนไปจริง

    • สภาวะอากาศสูงขึ้นเรื่อย ๆ ทำให้อาคารต้องรับความร้อนและความชื้นมากขึ้น
    • ความต้องการสร้างที่อยู่อาศัยและโครงสร้างพื้นฐานยังเพิ่มขึ้นต่อเนื่อง
    • เมืองใหญ่ขยายตัว มีความแออัดมากขึ้น พื้นที่สีเขียวต่อคนลดลง
    • ภัยธรรมชาติอย่างพายุและน้ำท่วมเกิดบ่อยและรุนแรงกว่าเดิม

เป้าหมายคือคอนกรีตที่ช่วยลดผลกระทบโลกร้อน ลดปริมาณคาร์บอนไดออกไซด์ แต่ยังคงประสิทธิภาพและมาตรฐานเดิมไว้ได้ ยังทนไฟและไม่ลามไฟ ซึ่งเป็นคุณสมบัติพื้นฐานที่คอนกรีตต้องมีอยู่แล้ว

พื้นผิวที่พืชนอยู่ได้ ทำงานอย่างไร

หัวใจของแนวคิดนี้คือการควบคุมโครงสร้างพื้นผิวคอนกรีตให้สามารถอุ้มน้ำได้เล็กน้อยและลดการคายน้ำเร็วเกินไป พืชกลุ่มมอส สาหร่าย และราเป็นพืชขนาดเล็กมาก ความต้องการดินและรากตื้นมาก จึงสามารถเจริญเติบโตบนผิวคอนกรีตที่มีความพรุนและมีน้ำเกาะได้อย่างต่อเนื่อง

คุณสมบัติของพื้นผิวผลต่อการใช้งาน
ความพรุนที่ควบคุมได้เก็บน้ำไว้ให้พืชใช้ได้เอง
การอุ้มน้ำและการคายน้ำช้าลดการรดน้ำด้วยคน
เนื้อผิวที่ยึดเกาะได้มอสและราเกาะได้โดยไม่ต้องใส่ดิน
วัสดุฐานที่เป็นคอนกรีตยังรับแรงและทนไฟตามเดิม

เมื่อพืชนั้นขึ้นได้เอง ผนังคอนกรีตจึงทำหน้าที่หลายอย่างพร้อมกันในชิ้นเดียว คล้ายกับเป็นทั้งโครงสร้าง ผิวอาคาร และพื้นที่สีเขียว

ประโยชน์ที่ได้จากผนังคอนกรีตมีชีวิต

ด้านเสียง ชั้นของพืชบนผิวช่วยดูดซับและกระจายเสียงได้ บริเวณที่การออกแบบให้ได้ประโยชน์ชัดเจนคือผนังแนวเขตที่ต้องลดเสียงจากภายนอก

ด้านความร้อน ชั้นพืชทำหน้าที่เป็นฉนวนกันความร้อน และผิวคอนกรีตที่ลดการคายน้ำช่วยลดความร้อนแบบชื้นที่ระบายได้ช้า

ด้านอากาศ ผนังที่พืชเจริญเติบโตช่วยดูดซับมลพิษจากอากาศอย่างฝุ่นและคาร์บอนไดออกไซด์ได้บางส่วน ซึ่งเป็นเรื่องที่วอลล์กรีนทั่วไปทำได้ แต่คอนกรีตมีชีวิตทำได้โดยไม่ต้องมีระบบรดน้ำที่ซับซ้อน

ด้านภาพลักษณ์อาคาร ผนังคอนกรีตที่เปลี่ยนเป็นสีเขียวตามกาลเวลาช่วยให้อาคารกลมกลืนกับภูมิทัศน์ แทนที่จะเป็นผิวแข็งสีเทาที่ร้อนและสะท้อนแสง

ข้อจำกัดและสิ่งที่ต้องพิจารณา

การที่พืชขึ้นบนผนังคอนกรีตได้หมายความว่าน้ำและความชื้นอยู่บนผิวตลอดเวลา ซึ่งเป็นเรื่องที่ต้องควบคุมให้ดี รวมถึงความสกปรกของผิวที่จะทำให้สีของอาคารไม่สม่ำเสมอ

อีกเรื่องที่ต้องวางแผนคือความมั่นคงของพืชในฤดูที่พืชนั้นอาจตายลง และผลต่อการเปลี่ยนผิวอาคารในระยะยาว ทั้งนี้ แนวคิดนี้เป็นงานออกแบบในระดับสถาปัตยกรรม จึงยังไม่ใช่เทคนิคที่นำไปใช้ในงานโครงสร้างรับน้ำหนักโดยตรง

คอนกรีตแห่งอนาคตกับงานก่อสร้างวันนี้

สำหรับงานก่อสร้างที่ดำเนินการอยู่ตามปกติ คอนกรีตที่ใช้ยังคงต้องตอบโจทย์หลักสามข้อให้ครบ คือกำลังอัดตรงตามที่วิศวกรกำหนด ความทนไฟ และความทนทานตามอายุใช้งาน

สิ่งที่เจ้าของโครงการทำได้ทันทีคือทำให้ทุกข้อนั้นถูกควบคุมอย่างเป็นระบบ เริ่มตั้งแต่เลือกคอนกรีตผสมเสร็จให้ตรงกับประเภทชิ้นส่วน ตรวจสอบค่ายุบตัวของคอนกรีตก่อนเท และบ่มคอนกรีตให้ครบเวลาตามที่กำหนดไว้ เพราะอายุการใช้งานโครงสร้างที่ดีคือความยั่งยืนที่แท้จริงในงบประมาณของเจ้าของงาน

แนวคิดเรื่องคอนกรีตมีชีวิตมีค่าที่เตือนให้ผู้ออกแบบมองคอนกรีตเป็นวัสดุที่ทำมากกว่าหนึ่งหน้าที่ เพื่อให้ได้ประโยชน์สูงสุดจากวัสดุปริมาณมหาศาลที่ก่อสร้างไปแล้วทั่วโลก

สรุป

คอนกรีตแห่งโลกอนาคตคือคอนกรีตที่พื้นผิวถูกออกแบบให้มอสและพืชขนาดเล็กเจริญเติบโตได้ ซึ่งทำให้ผนังคอนกรีตหนึ่งชั้นทำหน้าที่ได้ทั้งรับแรง ป้องกันเสียง เป็นฉนวนความร้อน และดูดซับมลพิษในอากาศพร้อมกัน แนวคิดนี้ยังอยู่ในขั้นงานออกแบบและวิจัย แต่ชี้ทิศทางชัดเจนว่าคอนกรีตในอนาคตต้องสร้างประโยชน์ได้มากกว่าการเป็นวัสดุรับแรง

ต้นเรื่อง: Bartlett School of Architecture, UCL